Türk İslam Devletleri Tarihi: Karahanlılardan Gaznelilere

751 yılında Talas Savaşı, Abbâsîler ile Çin arasında gerçekleşmiştir.

Karluklar, düşmanı Çin olan Abbâsîleri destekleyerek savaşı kazandırmışlardır.

Bu savaşla birlikte Türk İslam tarihi başlamıştır.

Ötüken, Türk memleketlerinin yüreği olarak kabul edilen bir başkenttir.

Kaşgar, İslam'ın 'ışıldayan incisi' olarak bilinir.

Buhara, Türk İslam tarihinin önemli bir merkezi ve 'İslam'ın Roma'sı' olarak tanımlanır.

Mevali politikası, Arap üstünlüğünü esas alan bir sistemdir.

Türklerin İslamiyet'i kabul ederken yaşadığı zorlukları etkileyen bir faktördür.

Emevi devleti, Türklerin İslamiyet'e girmesini geciktirmiştir.

Türkler, İslamiyet'i koruyup yayma çabasında önemli roller üstlenmişlerdir.

Türk İslam bilginleri yetiştirilmiş, İslam mimarisine katkılarda bulunulmuştur.

Orta Asya'da İslamiyet'i kabul eden ilk Türk İslam devleti Karahanlılardır.

Karahanlılar, Türklük ile İslam'ı birleştirerek Türk İslam sentezi oluşturmuşlardır.

İlk Türk İslam medresesi olan Semerkand Medresesi Karahanlılar tarafından kurulmuştur.

Divan-ı Lügat-ı Türk, Kaşkarlı Mahmut tarafından yazılan ilk Türk sözlüğüdür.

Divan-ı Hikmet, Ahmet Yesevi tarafından kaleme alınmış ve Türk tasavvuf edebiyatının temelini atmıştır.

Kutatku Bilik eseri, Yusuf Has Hacip tarafından yazılmış ve Türk İslam dünyasının ilk edebi eseri olarak kabul edilmiştir.

Gazneliler, Alptigin tarafından kurulmuş ve en parlak dönemini Gazneli Mahmut zamanında yaşamıştır.

Gazneli Mahmut, Şii Büveyhoğulları'nın saldırısına karşı Abbâsî Halifesi'ni korumuştur.

Hindistan'a yaptığı seferlerle İslamiyet'i yaymış ve 'Hindistan Fatihi' unvanını almıştır.

Büyük Selçuklu Devleti, Oğuzların Kınık boyu tarafından kurulmuştur.

Tuğrul ve Çağrı kardeşler, Büyük Selçuklu'nun kurucu liderleri arasında yer alır.

Dandanakan Savaşı, Büyük Selçuklu'nun Gaznelilere karşı kazandığı önemli bir savaştır.

Anadolu'nun iklimi ve verimliliği ifade ediliyor.

Gürcüler ve Ermeniler, Anadolu'da Bizans'a bağlı olarak yaşamaktadır.

Bizans, yerlilerin durumuna dikkat ederek bir tehdit algısı geliştirmektedir.

1048 Pasinler Savaşı, Bizans ile Büyük Selçuklu Devleti arasında gerçekleşir.

Büyük Selçuklu Devleti savaşı kazanarak Bizans'ı mağlup eder.

Gürcü kralı Liparit esir alınır.

1055 yılı Bağdat seferi, Tuğrul Bey'in Abbasi halifesine yardım amacıyla düzenlenmiştir.

Bu seferde Şii Büveyhoğulları yıkılır ve Tuğrul Bey, doğunun ve batının sultanı unvanını alır.

Tuğrul Bey, Abbasi Halifesi'nden siyasi yetkiler de devralmıştır.

Sultan Alp Arslan, Ani Kalesi'ni fethederek Ebul Feth unvanını alır.

1071 Malazgirt Savaşı, Büyük Selçuklu ve Bizans orduları arasında gerçekleşir.

Sultan Alp Arslan, ordusuyla Muhacir Ovası’nda Bizans'ı mağlup eder.

Malazgirt Savaşı sonucunda Romen Diojen esir alınır ve Sultan Alp Arslan İslam'ın sultanı unvanını alır.

Bu savaş ile Anadolu'nun kapıları Türklere açılmıştır.

Komutanlara Anadolu'yu fethetmeleri ve Müslümanlaştırmaları talimatı verilir.

Sultan Melikşah, Büyük Selçuklu Devleti'nin en parlak dönemini yaşatır.

Devlet Melikşah'ın vefatından sonra fetret devrine girer.

Sultan Sencer, fetret devrini bitiren kişi olur.

1141 Katvan Savaşı, Büyük Selçuklu'nun yıkılış sürecini hızlandırmıştır.

Taht kavgaları, iç savaşlar ve Abbasi halifelerinin faaliyetleri etkili olmuştur.

Oğuzların devlete küsmeleri de durumda etkili olmuştur.

Mısır'da Tolunoğulları, İşidiler, Eyyubiler ve Memlükler gibi Türk İslam devletleri kurulmuştur.

Bu devletler Abbasi Devleti'nin zayıflaması ile ortaya çıkmışlardır.

Selahattin Eyyubi Kudüs'ü Haçlılardan alarak önemli bir zafer kazanır.

Selahaddin Eyyubi, Hıttin Savaşı ve Kudüs'ün fethi ile tanınmış bir liderdir.

Eyyubi devleti, Şii Fatımi Devleti'ni yıkarak kuruldu.

Selahaddin, 'Hademül Harameyn' yani iki kutsal merkezin hizmetkârı unvanını kullanan ilk kişidir.

Memlükler, Mısır'da kölemenler olarak bilinen bir devlet kurmuşlardır.

Bu devlet, Eyyubilerin geliştirdiği Türk kökenli askerlerin oluşturduğu bir yapıdadır.

Memlükler, Türkçeyi Mısır'da resmi dil haline getirmişlerdir.

Memlükler, klasik Türk veraset sisteminin aksine güçlü komutanların hükümdar olma hakkını tanımışlardır.

Bu durum, Memlükler arasında sürekli taht değişimlerine yol açmıştır.

Osmanlı'dan daha kısa bir süre varlık göstermelerine rağmen, taht değişiklikleri açısından daha fazla istikrarsızlık yaşamışlardır.

Moğollar, Türk kültürünü benimseyerek Türkleşmişlerdir.

Cengiz Han döneminde Moğol yasaları Türk töresine dayalı olarak oluşturulmuştur.

Timur İmparatorluğu, Altınordu Devleti'ni yıkarak Rusların güney yönündeki ilerleyişini hızlandırmıştır.

Akkoyunlular, Türk kültürünü ve yazım geleneğini yaymakta önemli bir rol oynamıştır.

Uzun Hasan, en tanınmış Akkoyunlu hükümdarlarından biridir.

Otluk Beli Savaşı'nda Osmanlı ordusu ile karşılaşmışlar ve yenilmişlerdir.

Otrar faciası Moğol saldırıları sonucu yaşanan bir olaydır.

Yassıçemen Savaşı ile Harzemşahlar, Anadolu Selçuklu Devleti karşısında yenilmiştir.

Anadolu Selçuklu, Harzemşahların yıkılış sürecine girmesine neden olan savaşı kazanmıştır.

Şah Cihan, eşi Mümtaz Hatun için Taç Mahal'ı inşa etmiştir.

Taç Mahal, dünya üzerinde yedi harika arasında yer alır.

Babür İmparatorluğu'nun Şah Cihan öncülüğünde kültürel etkinlikler büyük önem taşımıştır.

Safevi Devleti, Anadolu'da Şii-Sünni çatışmaları yaratmıştır.

Şah İsmail liderliğindeki Safeviler, Anadolu Selçuklu ile çatışmalara girmiştir.

Yavuz Sultan Selim, Çaldıran Savaşı ile Safevileri mağlup etmiştir.

Gaza ve cihat, İslam'ı koruma ve yayma savaşlarıdır.

Müslüman devletler arasındaki savaşlar gaza ve cihat olarak tanımlanmaz.

Pasinler, Malazgirt gibi savaşlar gayrimüslimlerle olmuştur ve bu savaşlar gaza ve cihat kapsamındadır.

Unvan, bir kişinin sahip olduğu nitelikleri veya tanımlayıcı hitaptır.

Sultan unvanı, İslam etkisiyle kullanılmıştır.

İslamiyet öncesinde kullanılan bazı unvanlar: Han, Kaan, ilteriş, vb.

Hükümdar sembolleri arasında tıraz, hilat, menşur, çetr, sikke ve asa bulunur.

Sarayda camedar, abdar, silahtar gibi görevler bulunur.

Camedar, hükümdarın kıyafetleriyle ilgilenen kişidir.

Silahtar, hükümdarın silahlarıyla ilgilenir.

Hükümdarın güvenliğini sağlayan candar ve içeceklerine bakan şarapdar görevleri gelir.

Divan-ı saltanat, Türk İslam devletlerinde yönetim organıdır.

Divan-ı istifa mali işlerle, divan-ı arz ordu işleriyle ilgilenir.

Divan-ı mezalim, zalimlerin yargılandığı divandır.

Topraklar miri araziler ve mülki araziler olarak ikiye ayrılır.

Miri araziler devlet malıdır; kendi içinde has, vakıf ve ikta olarak üçe ayrılır.

Mülki araziler şahısların mülküdür ve öşri ile haraci olarak ikiye ayrılır.

İmarethane, aş evi olarak kullanılır.

Külliye, cami merkezli kompleks yapıdır ve sosyal devlet anlayışını gösterir.

Bedesten günümüzün AVM'leri, kapan hanı ise tek ürün satan bir yer olarak tanımlanır.

Tabhane, camilerin yanında yer alan ve misafirlerin konaklaması için kullanılan bir yerdir.

Türbe, dini kişilerin mezarlarını ifade eder; ancak bazı türbeler antik yapılar olabilir.

Kümbet, hükümdarların ve önemli kişilerin anıt mezarıdır.

Ribat, kervansarayların küçük versiyonlarıdır ve ticaretin yanı sıra dini eğitim için de kullanılır.

Kervansaraylar, ticaret amacıyla kurulan konaklama merkezleridir.

Tekke ve zaviyeler dini eğitim verilen yerlerdir ve Türkiye Cumhuriyeti ile birlikte 1925'te kapatılmıştır.

Hat sanatı, güzel yazı sanatıdır ve hattat olarak bilinen kişiler tarafından icra edilir.

Minyatür sanatı, perspektif olmaksızın iki boyutlu resim sanatıdır.

Fresk sanatı, yaş alçı üzerine yapılan duvar resmidir.

Kutatgubilik, Türk İslam tarihindeki ilk edebi eserdir ve Yusuf Has Hacip'e aittir.

Divan-ı Lügat-ı Türk, Kaşkarlı Mahmut tarafından yazılmış Arapça-Türkçe sözlüktür.

Divan-ı Hikmet, Ahmet Yesevi'nin Türk tasavvuf edebiyatındaki eseridir.

İbn Sina, tıp ve felsefe alanında önemli eserler vermiştir ve 'Şeyhül Felasife' olarak bilinir.

Farabi, ikinci öğretmen olarak bilinir ve eğitimle ilgili birçok eseri vardır.

Biruni, Gazneli Mahmut'un değerli bir hazinesi olarak tanınır ve önemli eserler yazmıştır.

İbn Heysem, optik biliminin kurucusudur ve gözlüklerle ilgili çalışmaları vardır.

Harezmi, cebrin kurucusu olarak bilinir ve önemli matematik eserleri yazmıştır.