Madde Alışverişleri: Pasif ve Aktif Taşımalar

Madde alışverişleri, hücre zarından madde geçişlerini inceler.

Pasif ve aktif taşıma yöntemleri arasında farklılıklar vardır.

Endositoz ve egzostoz gibi özel taşımalar da ele alınacaktır.

Molekül büyüklüğü, madde taşıma yöntemlerini belirler.

Küçük moleküller hücre zarındaki gözeneklerden geçebilirken, büyük moleküller geçemez.

Büyük moleküller endositoz ve egzostoz gibi özel mekanizmalarla taşınır.

Pasif taşımada ATP harcanmaz ve moleküller yoğunluktan az yoğunluğa geçer.

İki ana pasif taşınma süreci; difüzyon ve ozmozdur.

Difüzyon, moleküllerin kendiliğinden harekete geçişidir, ozmoz ise suyun geçişidir.

Basit difüzyon, fosfolipit tabakasından geçen küçük moleküllerdir.

Kolaylaştırılmış difüzyon, taşıyıcı proteinler aracılığıyla gerçekleşir.

Moleküller, yoğunluk farkına göre geçiş yapar.

Ozmozda su, çözücü madde miktarı az olan taraftan çok olan tarafa geçer.

Üç ana kuvvet; ozmotik basınç, turgor basıncı ve emme kuvvetidir.

Turgor basıncı, bitkilerin dik durmasını sağlar.

İzotonik ortamda hücrenin yoğunluğu ile ortamın yoğunluğu eşittir.

Hipotonik ortam, hücre su alır ve şişer.

Hipertonik ortamda hücre su kaybeder ve büzülür.

Aktif taşıma, enerjinin harcandığı bir taşıma yöntemidir.

Endositoz, büyük moleküllerin hücre içine alınmasıdır.

Egzostoz, hücre dışına madde atılması için enerji harcanır.

Hücrenin yoğun bir ortama konması durumunda büzülmesi plazmoliz olarak adlandırılır.

Büzülen hücrenin eski haline dönmesine deplazmoliz denir.

İzotonik ortamlarda hayvan ve bitki hücreleri suya maruz kalır, ama hacimlerinde değişiklik olmaz.

Hayvan hücresinin hipertonik ortamda su kaybedeceği ve büzüleceği belirtilir.

Bitki hücresi çeperi sayesinde büzülse bile patlamaz ve turgor durumuna geçer.

Su girişi halinde hayvan hücresi hemoliz olarak adlandırılan patlama yaşayabilir.

Aktif taşımada moleküller azdan çoğa taşınır ve bu işlem enerji harca gerektirir.

Taşıma, hücre zarında bulunan taşıyıcı proteinler aracılığıyla gerçekleşir.

Büyük moleküller, aktif taşımayla içeri alınamaz; bu nedenle endositoz ve egzostoz kullanılır.

Endositoz, büyük moleküllerin hücre içine alınmasıdır, egzostoz ise dışarı atılmasıdır.

Endositozda zar yüzeyi azalır, egzostozda ise artar.

Fagositoz, katı maddelerin alınmasıdır; pinositoz ise sıvıların alınmasıdır.