30 Günde Tarih: Türk Tarihinin Temelleri

30 günde tarih konularını tamamlayacağınız yeni bir video serisi başlıyor.

Geçen yılki başarılı performansa atıfta bulunarak aynı hedefler ve yöntemlerle ilerleyecek.

Tüm gerekli bilgileri ve konuları kapsayacağına güven veriliyor.

Türk adı, ilk defa Çin yıllıklarında 'Hingnu' olarak geçmektedir.

Türkiye ismi ise Bizans kaynaklarında Orta Asya için kullanılmaktadır.

Anadolu, Suriye ve Mısır'da da Türkiye olarak adlandırılan bölgeler bulunmaktadır.

Türk kelimesine çeşitli anlamlar yüklenmiştir; Kaçkarlı Mahmut, Türk'ü 'olgunluk çağı' olarak tanımlamıştır.

Uygur kaynakları Türk'ü 'güçlü kuvvetli' olarak, Çin kaynakları 'tırnak' ya da 'başlık' anlamında kullanmıştır.

Ziya Gökalp, Türk'ü 'kanun nizam sahibi' anlamında tanımlamıştır.

Anav kültürü Orta Asya'nın en eski kültür merkezi olarak belirlenmiştir.

Karasuk, demirin işlendiği kültür merkezi; Andranova ise yayılma alanı en geniş olan kültür bölgesidir.

Tagar, en modern ve en yeni kültür merkezi olarak tanınmaktadır.

İskitler, Türk tarihinin ilk Türk topluluğudur ve en önemli hükümdarı Alper Tunga'dır.

Tomris Hatun, Türk tarihindeki ilk kadın hükümdardır.

İskitler, atı evcilleştirerek ve üzengeyi bularak tarım ve savaş kollarında önemli gelişmeler yaşatmıştır.

Asya Hun Devleti, Türk tarihinin ilk devletidir ve kurucusu Teoman'dır.

Metehan, bu devletin en parlak dönemi olarak kabul edilmektedir.

Hunlar, savaşçı ve teşkilatlı bir yapıya sahip olarak tarih sahnesine çıkmıştır.

Orta Asya'nın zorlu iklim şartları, kaçınılmaz olarak göçlere yol açmıştır.

Moğol ve Çin baskısı da Türk göçlerinin bir diğer önemli sebebidir.

Göçler sonucu Türk tarihinin daha geniş alanlara yayıldığı ve kültürel etkileşimin arttığı görülmektedir.

Metehan, Asya Hun Devleti'nin kurucusudur ve en parlak dönemi onun dönemidir.

Türk tarihinin ilk düzenli ordusunu kurarak orduyu 10, 100, 1000 ve 10.000'lik gruplara ayıran onluk sistemini geliştirmiştir.

Metehan, ıslıklı okları da icat etmiş ve bu sayede okların yönlendirilmesinde ve ordu manevralarında stratejik avantaj sağlamıştır.

Metehan, Orta Asya'daki tüm Türkleri bayrağı altında toplayarak ilk Türk siyasi birliğini sağlamıştır.

Türklerin dünyayı en çok etkilediği alan ordu ve askerliktir.

Rusya, Güney Afrika Cumhuriyeti, Batı Avrupa ve Japonya'da da onluk sistem kullanılmaktadır.

Kuzey Şansiye Anlaşması, Asya Hun Devleti ile Çin arasında yapılan Türk tarihinin ilk yazılı anlaşmasıdır.

Asya Hun Devleti, zamanla parçalanıp Çin esaretine girmeye başlamıştır.

Balamir Kaan, bağımsızlık için vatanını terk etme kararı alarak Avrupa'ya göç etmiştir.

Balamir Kaan'ın göçü, Kavimler Göçü'ne neden olmuş ve bu süreçte birçok barbar kavim Roma İmparatorluğu'na saldırmıştır.

Kavimler Göçü, Orta Çağ'ın başlangıcını simgelerken, Roma İmparatorluğu'nun ikiye ayrılmasına yol açmıştır.

Bu göç hareketi, yeni devletlerin ve toplulukların oluşumunu sağlamıştır.

Attila, Avrupa Hun Devleti'nin en parlak döneminde liderdir ve Roma İmparatorluğu'na karşı seferler düzenlemiştir.

Margos ve Anatolius antlaşmalarıyla Bizans'a karşı üstünlük kazanmış, Batı Roma üzerine sefer düzenleyerek başarılar elde etmiştir.

Attila, Roma'ya girmek üzereyken Papa'nın ricası üzerine seferden vazgeçmiştir.

Avarlar, Göktürkler tarafından yıkılmış ve Avrupa'ya göç etmişlerdir.

Avarlar, hem Asya hem Avrupa'da devlet kuran önemli bir kavimdir.

Avar ve Hunlar, tarihi süreç içerisinde önemli askeri başarılar elde etmişlerdir.

Avarlar, Çin kaynaklarında Juan Juanlar olarak bilinir.

Avarların ilk Türk devleti olarak İstanbul'u kuşatan devlet olduğu belirtilmektedir.

İstanbul'u kuşatan ikinci Türk devleti ise Bulgarlardır.

Avarlar, Avrupa'daki Slav toplumlarının teşkilatlanması ve kültürü üzerinde etkili olmuşlardır.

Frank saldırıları sonucunda Avarlar Avrupa'da yıkılmıştır.

Macarların bilinen ilk hükümdarı Arpat'tır.

1870 yılında Budapeşte'de ilk Türkoloji enstitüsü kurulmuştur.

Macarlar, kökenlerini Atilla’ya dayandırmaktadır.

Peçenekler, devletleşemeyen ve boy halinde yaşayan gruplardır.

Malazgirt Savaşı'nda Bizans ordusunda ücretli asker olarak yer almışlardır.

Büyük Bulgar Devleti, Kubrat tarafından kurulmuştur.

İtil Bulgarları İslamiyet'i benimsemiş, Tuna Bulgarları ise Hristiyanlığı kabul etmiştir.

Hazarlar, Museviliği kabul eden tek Türk devletidir.

Dönemlerine “Hazar Barış Çağı” adı verilmiştir.

Kıpçakların diğer adı Kumanlardır.

Kodex Kumanikus adında bir sözlükleri vardır ve Ruslarla savaştıkları için Igor Destanı'na konu olmuşlardır.

Göktürk Devleti, Türk adını siyasi olarak kullanan ilk devlettir.

Kurucusu Bumin Kaan, en parlak dönemi ise Mukan Kaan'dır.

İlk Türk veziri Tonyukuk, Göktürk Devleti döneminde görev almıştır.

Türklere ait en eski yazılı eser Kutluk İlteriş Kağan anıtıdır.

Kutluk İlteriş Kağan anıtı, Göktürk Devleti'nin kurucusu olan Kutluk Kağan dönemindedir.

Orhun Abideleri, Bilge Kaan döneminde dikilmiş olup, üç kişi adına, Vezir Tonyukuk, Bilge Kaan ve Kültigin adına dikilmiştir.

Vezir Tonyukuk, kendi anıtını kendisi yazmış ve ilk Türk tarihçi olarak değerlendirilmektedir.

Bilge Kaan ve Kültigin adına olan anıtlar ise Tigin tarafından yazılmıştır.

Orhun Abideleri konusunda ilk çalışmaları yapan Türk Necip Asım'dır.

Uygurlar, Kutluk Bilge Kül Kağan tarafından kurulmuş ve en parlak dönemini Moençor ile yaşamıştır.

Maneizm dinini kabul eden hükümdar Bögü Kağan'dır ve bu dinin benimsenmesi savaşçı özelliklerini değiştirmiştir.

Uygurlar, yerleşik hayata geçerek tarım yapmışlar ve mimari eserler inşa etmişlerdir.

Uygurlar, matbaayı kullanarak kitapçıklar basarak dini içeriklerini yaymışlardır.

Fresk ve minyatür sanatı, Uygurlar tarafından geliştirilmiştir ve ressamlarına 'Bedizci' adı verilmiştir.

Uygurlar, sosyal devlet anlayışını benimseyip vakıflar kurmuşlardır.

Kırgızlar, dünyanın en uzun destanı olan Manas Destanı ile bilinmektedir.

Karluklar, Talas Savaşı'nda Abbâsîler'i destekleyerek İslamiyet'i kabul eden ilk Türk boyu olmuştur.

Bu savaş Türk İslam tarihinin başlangıcını oluşturmuştur.

Türgişler, Emevilerle yaptıkları savaşlarla İslamiyet'in Orta Asya'da yayılmasını engellemişlerdir.

Oğuzlar ikiye ayrılmaktadır; Hristiyan olanlara Uz, Müslüman olanlara Türkmen denir.

Türkmen Oğuzlar, Osmanlı ve Selçuklu gibi büyük Türk devletlerini kurmuşlardır.

Kravat ve takım elbisenin öğretmenlik sembolü olduğu belirtilmiştir.

Örgün, taht anlamına gelirken iki anlamı olan toy, kurultay ve ziyafet olarak kullanılmaktadır.

Otağ, hükümdarın kaldığı çadır anlamına gelir, halk ise yurt olarak adlandırılmaktadır.

Nevbet, İslamiyet öncesi Türk devletlerinde hükümdarlık sembolü ve davul anlamına gelmektedir.

Belge, hükümdarın kamçısıdır ve hükümdarın sembollerindendir.

Kotuz, kulağın arkasına takılan tüy olarak yalnızca hükümdar tarafından taşınabilir.

Tu, doğada bulunan püsküllü bir semboldür ve hükümdarlık sembolüdür.

Sancak, bayrak anlamına gelmekte ve hükümdarlığı simgelemektedir.

Tanrı tarafından verilen üç yetki vardır: Kut (yönetme yetkisi), Küç (askeri güç) ve Ülük (ekonomik güç).

Kut yetkisi, hükümdarın aile üyeleri arasında paylaşımına yol açarak iç savaşlara neden olabilir.

Bu veraset sistemi, hanedanın ortak malı anlayışına dayanmaktadır.

İkili teşkilatta ülke doğu ve batı olarak ikiye ayrılır; doğu kaan tarafından yönetilirken, batı Yabgu tarafından yönetilmektedir.

Boylar federasyonu, A boyu, B boyu, C boyu vb. birleşerek bir devlet oluşturmasıdır.

Hükümdarın yönetimi kolaylaşır ancak iç savaş olasılığı da artar.

Kurultay, devlet meselelerinin görüşülüp karara bağlandığı yerdir ve yönetimsel danışma ya da demokratik özelliği olabilir.

Özellikle Göktürk Devleti'nde kurultay hükümdarı tahttan indirebilme yetkisine sahip olabilir.

İslamiyet öncesi Türk devletlerinde din adamları kurultaya katılmamaktadır.

Toplumsal sıralama Oguş, Uruk, boy, Budun, il şeklindedir.

Oguş; ailedir. Uruk; sülaledir. Boy; aşirettir.

Budun; millettir. İl; devlettir.

Bir devleti oluşturan dört temel unsur; bağımsızlık, ülke, halk ve teşkilattır.

Devletin temel unsurları arasında kut yoktur.

Türklerin dünyayı fethetme fikridir.

Devletin ebediyen yaşayacağına dair inançtır.

Hayvancılık, ticaret ve tarım faaliyetleri vardır.

Uygurlar yerleşik hayata geçmiş ve tarım yapmışlardır.

Töre, yazısız hukuk kurallarıdır.

Uygurlar, ilk yazılı hukuk kurallarını oluşturmuşlardır.

Ordu millet anlayışı vardır; her Türk asker doğar.

Mete Han, orduları 10, 100, 1000 şeklinde ayırmıştır.

Farklı din ve inançlara sahip Türk devletleri bulunmaktadır.

Şamanizm, Uygurlar arasında yaygındır.

Astronomi, matematik, tıp ve eczacılık alanlarında gelişmeler vardır.

İlk Türk şairi ve müzisyeni Aprinort tigindir.

Türklerin kullandığı alfabeler; Köktürk, Uygur, Latin ve Arap alfabeleridir.

Kutluk İlteriş Kaan anıtı, Türklere ait en eski yazılı eserdir.

Türk destanları arasında Uygur ve Göktürk destanları önemli bir yer tutar.

Uygurların önce türediği, sonra göç ettiği anlatılmaktadır.

Ergenekon ve Bozkurt destanları Göktürklere aittir.

Alper Tunga destanı İskitlere aittir.

Uygurlara ait Türeyiş ve Göç destanları önemli detaylar içerir.

Türeyiş destanı, bir Uygur hükümdarının kızı ile bir kurt arasındaki evliliği anlatır.

Göç destanı, kıtlık nedeniyle Uygurların göç etmek zorunda kalışını öne çıkarır.

Ergenekon destanı, Türklerin demirden bir dağı eriterek tarih sahnesine dönmelerini anlatır.

Bozkurt destanı ise Türklerin Aşina adında dişi bir kurt tarafından türediklerini öne sürer.

Oğuz Kaan destanı, Asya Hun devletine aittir ve Metehan ile ilişkilendirilir.

Oğuz Kaan destanı İslami motifler de taşır.

Manas destanı, Kırgızlara ait olup dünyanın en uzun destanı olarak bilinir.

Şankızı destanı Bulgarlara, Yaratılış destanı Altay Türklerine aittir.

Ahiret inancı, ölümden sonraki yaşama dair inançları içerir.

Mumyalama uygulaması, ahiret inancının bir kanıtıdır.

Oda şeklindeki mezarlar (kurganlar) da bu inanca işaret eder.

Tarımın kesin kanıtları arasında sulama kanalları, tohumluk buğday ve tarım aletleri sayılabilir.

Yerleşik yaşamın kesin kanıtları ise yapılar, tapınaklar ve mimari eserlerdir.